Zamek w Brzegu odwiedzamy podczas jednodniowej wycieczki. Do wnętrza zaprasza oryginalnie zdobiona brama, na której umieszczono popiersia władców z dynastii Piastów, a także naturalnej wielkości posągi ówczesnych właścicieli zamku. 

Są tam również trzy herby: księstwo brzesko-legnickie, Joachim II Hektor elektor brandenburski i rodu Hohenzollern von Ansbach oraz herb Jagiellonów, będący swego rodzaju przypomnieniem o królewsko-polskim pochodzeniu dynastii Piastów, a także  wyrazem związków między polskimi dynastiami: pierwszą żoną księcia brzeskiego Fryderyka II była córka Kazimierza Jagiellończyka Elżbieta, drugą – Zofia, jego wnuczka (siostrzenica pierwszej żony).

Nieprawdą jest, że dynastia Piastów wygasła wraz ze śmiercią Kazimierza Wielkiego. Potomkowie rodu założycieli państwa polskiego panowali w wielu mniejszych księstwach na Śląsku do 1675 r. Ostatni przedstawiciel tej dynastii – Jerzy IV Wilhelm – zmarł w swojej rodowej rezydencji w Brzegu.

Sarkofagi w piwnicy

Zwiedzanie najlepiej zacząć od podziemi, gdzie w piwnicach książęcego zamku zaaranżowano wystawę czternastu cynowo-ołowianych sarkofagów.

Częścią ekspozycji są również kamienne epitafia śląskiej szlachty i mieszczaństwa oraz kopie średniowiecznych nagrobków Piastów Śląskich.

Uwagę zwraca kamienny posąg psa, z którym wiąże się ciekawa legenda. Jest to dog niemiecki, ulubiony pies księcia Jerzego II, że po jego tragicznej śmierci postanowił wykonać dla niego specjalny pomnik. 

Rzeźba psa znajdowała się na zamku do 1741 roku, kiedy to wywiózł ją do swojej posiadłości w miejscowości Wszechświęte pod Oleśnicą pruski generał. Sto lat później pies trafił do Parku Zdrojowego w Szczawnie-Zdroju, a na Zamek Piastów Śląskich wrócił dopiero w 1986 roku.

Pamiątki Piastów w renesansowych salach

Na parterze zobaczymy zabytki związane z właścicielami zamku – w tym książęcy rapier paradny wykonany ze stali z Toledo, a także idealnie zachowany drewniany łuk z połowy XIV wieku. 

Do renesansowych pomieszczeń prowadzą kamienne portale, zobaczymy w nich zachowane oryginalne zdobienia sufitu. 

Warto zajrzeć też do gabinetu księcia, gdzie na ścianie namalowano drzewo genealogiczne Jerzego II, jego żony Barbary oraz ich dzieci i wnuków. Był to wówczas popularny sposób informowania o statusie społecznym. 

Malowane dzieje Polski

Na piętrze witają nas monumentalne dzieła Jana Styki – są tu dwa obrazy: pochodzący ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu “Polonia” oraz ze zbiorów prywatnych „Grunwald”. W tej sali znajduje się także obraz Wojciecha Kossaka “Odwrót Napoleona spod Moskwy”. 

Zabytki z historii Piastów Śląskich

Wystawy w tej części zamku prezentują m.in. rzeźby, portrety, pieczęcie i dokumenty oraz imponująca kolekcja monet i medali z czasów Piastów Śląskich, a wszystko w otoczeniu ręcznie wykonanych mebli i kaflowych pieców. 

Ponadto na wystawie znajduje się kolekcja mebli oraz repliki dwóch renesansowych pieców kaflowych.

Sztuka sakralna Śląska z XV-XVIII wieku

Na zamku znajduje się bogata wystawa sztuki sakralnej Śląska z XV-XVIII wieku. Jest to jedyny poza Wrocławiem tak obszerny zbiór, będący głównie depozytem Wrocławskiego Muzeum Narodowego.

Na wystawie można obejrzeć obrazy Michaela Leopolda Willmanna, określanego mianem śląskiego Rembrandta.

Renesansowe krużganki

Po zakończeniu zwiedzania tej części ekspozycji wychodzimy na krużganek, widzimy z niego renesansowy dziedziniec zamku oraz bogato zdobione dekoracje rzeźbiarskie elewacji. Razem z budynkiem bramnym są to najwspanialsze dzieła śląskiej architektury renesansowej. 

W I połowie XVI wieku przebudowano skrzydło zamkowe od strony Odry. Wtedy wzniesiono klatki schodowe i skrzydło od strony miasta, budując krużganki oraz bramę. Bajeczne krużganki na zamku w Brzegu. przypominają - i tak są też nazywane - mały Wawel.

Kresy. Ocalone wspomnienia

Ostatnia ekspozycja upamiętnia Kresy Wschodnie dawnej Rzeczypospolitej z perspektywy przesiedlonej ludności. Pamiątki wystawiono w trzech odtworzonych pomieszczeniach – salonikach i chłopskiej izbie.

W gablotach zaprezentowano pamiątki rodzinne oraz przedmioty codziennego użytku – w sumie zobaczymy ponad tysiąc eksponatów pozyskanych od darczyńców. To jedyna w swoim rodzaju lekcja historii o przeżyciach i pamięci mieszkańców dawnych ziem Rzeczypospolitej.